ÖSS tercihleri, yüzdelik dilimler, puanlar...

ÖSS sonuçları açıklandı. Şimdi puanları en iyi şekilde değerlendirip, doğru tercihlerle üniversitelere girme zamanı. Doğru tercihler yapabilmemiz için kılavuzda yer alan bir takım veriler hakkında bilgi sahibi olmamız gerekiyor.

Bu verileri sırasıyla inceleyelim.

TABLO-4 de merkezi yerleştirme ile öğrenci alan yükseköğretim lisans programları hakkında çeşitli bilgiler var. 12. sütunda "En Küçük Puan" başlığı altında bölümlerin 2004 ÖSS de ki taban puanları verilmiş. Bu puan o bölüme yerleşen en son adayın puanıdır. Bazı öğrencilerimiz bu puanları şöyle yorumluyorlar: Örneğin ben 319,897 puan aldım, Erciyes Ün. Fen Bilgisi Öğretmenliğinin kılavuzdaki puanı ise 318,607 öyleyse yazarsam bu bölümü kesin kazanırım. Bu doğru bir yorum değil. Her yıl okulların puanları değişmektedir. Çünkü her yıl sınavın ortalama ve standart puanları değişmekte, adayların tercihlerinin yönelmesi değişmekte, bu da hem öğrencilerin aldıkları puanlara, hem de bölümlerin taban puanlarına yansımaktadır. Öğrencilerin "Beklediğimden daha az puan geldi..." yakınmalarının temelinde bu yatmaktadır.
Örnek vermek gerekirse; Hacettepe Ün. İktisat 2003'de 338,868 2004'de ise 326,389 puanla öğrenci almış. Yani puanı düşmüş. Oysa Hacettepe Ün. Hidrojeoloji Müh. 2003'de 302,530 2004'de ise 304,286 puanla öğrenci almış. Yani puanı artmış. Buradan hareketle puanlara bire bir sadık kalarak tercihte bulunmak ya da o bölümü tercih etmekten vazgeçmek çok doğru değil. Bölümlerin birçoğunun puanı çok az değişmekte. Bu yüzden puanınızın birkaç puan üst ve altından tercihler yapmak, tercihlerinizi belli bir puan aralığına serpiştirmek en doğrusu olacaktır.

Tercih yaparken yararlandığımız bir de meşhur yüzdelik dilimler var. Şimdi onları inceleyelim.

Yüzdelik dilim nedir?

Barajı geçen tüm öğrenciler  yerleştirme puanları doğrultusunda büyükten küçüğe sıralanır ve üstten başlayarak yüzdelik dilimlere ayrılır. Yani barajı geçen 230.000 aday olduğunu varsayarsak 230.000/100=23.000 sayısına ulaşırız. Bu bize her bir yüzdelik dilimde 23 bin kişi olduğunu gösterir. Bizim yüzdelik dilimimiz 12,45 ise 12,45 çarpı 23.000 eşittir 286.350 kişiyiz anlamına gelir. Sınav sonuçlarında her bir puan türünde yüzdelik dilimimiz ve sıramız zaten verilmektedir. Sıramızı, yüzdelik dilimimize bölersek her bir yüzdelik dilimdeki aday sayısını bulmuş oluruz.

0,3 AOBP'li ve 0,8 AOBP'li yüzdelik dilimler var.  Bunlar ne anlama geliyor?

Önce en çok kullanılan 0,8 AOBP'li yüzdelik dilimden başlayarak açıklayalım.
Biliyorsunuz adaylar kendi Alan/Kol/Bölümlerinden tercih yaptıklarında (neredeyse tamamına yakın aday böyle tercih yapar) AOBP'leri 0,8 ile çarpılarak Ham puanlarına eklenir ve böylece Y-ÖSS puanları bulunur. Tablo-4'de 10. sütunda verilen yüzdelik dilimler alanında tercih yapan adaylardan o bölüme yerleşen son adayın yüzdelik dilimini göstermektedir.

Örnekle açıklayalım. Bir öğrencinin AOBP'si 80 olsun. 80 çarpı 0,8 eşittir 64 puan ham puanına eklenecektir. Bu öğrenci sayısal öğrencisi olsun ve sayısal ham puanı 284,982 olsun. Bu öğrenci alanındaki bir bölüm olan Gazi Ün. Diş Hekimliğini tercih etmiş olsun. Bu takdirde 284,982 + 64 = 348,982 puana ulaşacaktır. Tablo-4 den Gazi Ün. Diş Hekimliği bölümünü bulun ve puanına bakın. (348,982 dir.) İşte bu öğrenci bu bölüme son yerleşen öğrenci olmuştur ve kılavuzdaki puan onun puanıdır.

Burada çok işimize yarayacak bir bilgiyi daha aktaralım. Gazi Diş Hekimliğinin 0,8 yüzdelikli dilimi 4,47 dir.
2004 de SAY puanda barajı geçen 257.778 aday vardı. 257.778 bölü 100 eşittir yaklaşık 2578. Yani her bir dilimde 2578 aday varmış. 2578 çarpı 4,47 eşittir 11.523. Demek ki adayımızın sırası 11.523 imiş. (Bunu unutmayın, yazının sonlarında bu bilginin ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız.)

2004 ÖSS'de 185 barajını geçen aday sayılarını verelim

Adaylar kendi Alan/Kol/Bölümlerinin dışında bir programı tercih ederlerse bu kez AOBP'leri 0,3 le çarpılarak puanlarına eklenir ki bu da büyük bir kayıp demektir. Bu yüzden öğrencilerimizin olabildiğince kendi alanlarından tercih yapmalarını öneriyoruz.

Örnekle açıklayalım.Öğrencimiz Endüstri Meslek lisesi öğrencisi olsun ve Sayısaldan Ham puan olarak  296,972  puan almış olsun. AOBP'si 80 olsun. Alanı dışındaki bir bölüm olan Kocaeli Ün. Fen Bilgisi Öğretmenliğini tercih etmiş olsun. Alan dışı tercih yapınca AOBP'si 0,8 yerine 0,3 ile çarpılacak yani 80 çarpı 0,3 eşittir 24 puan ham puanına eklenecek.
296,972 + 24 = 320,972 puana ulaşacak ve bu puanla bu bölüme yerleşecektir.

Şimdi dikkat edelim. 296,972 ham puanla Kocaeli Ün. Fen Bilgisi Öğretmenliğine
                                284,982 ham puanla ise Gazi Ün. Diş Hekimliğine yerleşti adaylarımız.

Yani ham puanı daha az olan öğrenci alanında tercih yaptığı için çok daha iyi bir bölüme yerleşti, ham puanı daha çok olmasına rağmen diğer adayımız ancak Fen Bilgisi Öğretmenliğine yerleşebildi.

Fen Bilgisi Öğretmenliğine yerleşen adayın 0,3 AOBP'li yüzdeliği 0,14
Diş Hekimliğine yerleşen adayın 0,8 AOBP'li yüzdeliği 4,47

ŞİMDİ EN ÖNEMLİ YERE GELDİK.
Puanlar nasıl yıldan yıla değişiyorsa, yüzdelik dilimler de değişiyor, ayrıca her bir yüzdelik dilimdeki aday sırası yıldan yıla değişiyor.

Yüzdelik dilimlerle tercih yaparken en çok dikkat etmemiz gereken nokta şu. Kılavuzdaki yüzdelik dilimler 2004 ün yüzdelik dilimleri. Örneğin Celal Bayar Ün. Türkçe Öğretmenliği (SÖZ) 2,18 olarak görülüyor. Bir öğrencinin de bu seneki yüzdelik dilimi (SÖZ) örneğin 1,98 olsun. Bu durumda öğrenci (yüzdelik dilimi daha düşük ya) bu bölüme kesin olarak girebileceğini düşünebilir. Bu yanlış işte. Açıklayalım. 2004 yüzdelik dilimi 2,18 ve 2004 de SÖZ de her bir dilimde 7106 aday var. Öyleyse bu bölüme yerleşen en son aday 7106 çarpı 2,18 eşittir 15491. adaydır.
Bu seneki adayımızın yüzdelik dilimi 1,98 idi. Ama 2005 de SÖZ de her bir dilimde 7645 aday var. Yani adayımız 7645 çarpı 1,98 eşittir 15137.cı. Yani sıralaması çok daha geride ve bu yüzden bu bölüme büyük olasılıkla yerleşemez.

SONUÇ: Bu sene aldığımız yüzdelik dilimlerle, kılavuzda verilen yüzdelik dilimleri karşılaştırıp, yüzdelik dilimimiz daha düşükse o bölüme kesin gireceğimizi zannetmeyelim. Çünkü elimizdekilerle kılavuzdakiler iki farklı yılın yüzdelikleri.

PEKİ NE YAPMALIYIZ?
Bu seneki yüzdelik dilimleri geçen senekilere uyarlamalıyız. Nasıl olacak açıklayalım.

SAYISAL: Öğrencimiz bu sene (2005) %12 lik dilimde olsun. Bu yıl Sayısalda her bir dilimde 2815 aday olduğuna göre 12 çarpı 2815 eşittir adayımız 33780.ci demektir. 33780.ci aday 2004 de 33780 bölü 2578 eşittir 13,10 yüzdelik diliminde olacaktır.

Dikkat 2005 %12 oysa 2004'e uyarlanınca %13,10 oluyor.
Bunu kendiniz basitçe hesaplamak istiyorsanız sıranızı 2578'e bölün yeterli.
Ya da yüzdelik diliminizi 1,09 ile çarpın aynı sonucu verecektir.

EŞİT AĞIRLIK: Öğrencimiz bu sene (2005) %8 lik dilimde olsun. Bu yıl Eşit Ağırlıkta her bir dilimde 5838 aday olduğuna göre 8 çarpı 5838 eşittir adayımız 46704.cü demektir. 46704.cü aday 2004 de 46704 bölü 5300 eşittir 8,81 yüzdelik diliminde olacaktır.

Dikkat 2005 %8 oysa 2004'e uyarlanınca %8,81 oluyor.
Bunu kendiniz basitçe hesaplamak istiyorsanız sıranızı 5300'e bölün yeterli.
Ya da yüzdelik diliminizi 1,1 ile çarpın aynı sonucu verecektir.

SÖZEL: Öğrencimiz bu sene (2005) %5 lik dilimde olsun. Bu yıl Sözelde her bir dilimde 7645 aday olduğuna göre 5 çarpı 7645 eşittir adayımız 38225.ci demektir. 38225.ci aday 2004 de 38225 bölü 7106 eşittir 5,37 yüzdelik diliminde olacaktır.

Dikkat 2005 %5 oysa 2004'e uyarlanınca %5,37 oluyor.
Bunu kendiniz basitçe hesaplamak istiyorsanız sıranızı 7106'ya bölün yeterli.
Ya da yüzdelik diliminizi 1,07 ile çarpın aynı sonucu verecektir.

Son olarak çeşitli yöntemlerden yararlanarak tercihlerimizi yapabiliyoruz. Ama bunların hiç birisi kesin olarak bir sonuç vermiyor. Çünkü adayların nerelerde yoğunlaşacağı çok önemli bir faktör. Ayrıca yeni açılan bölümler, kontenjanı değişen bölümler bu sıraları mutlaka etkileyecektir. Yeni açılan bölümlerin toplam kontenjanı 6329. Bu çok büyük bir rakam. Çok iyimser bir hayal kuralım. Geçen sene 10 bininci adayın yerleştiği bir bölüme girmek istiyorum ama benim sıram 15 bin. Benden öndeki adaylar o yeni açılan bölümleri tercih etseler ben geçen sene 10 bininci adayın girdiği yere 15 bininci olarak giremez miyim? Bunun gibi faktörler düşünüldüğünde sonuçlar gelmeden hiç birimiz kazandığımıza emin olmayalım hiç birimiz de kazanamayız diye karamsarlığa düşmeyelim.

Burada riski olabildiğince azaltabilmek için puan veya yüzdemizin biraz alt ve üstünden bir yelpaze belirleyip tercihlerimizi u aralığa serpiştirmeliyiz. Tercih listemizde kesinlikle okumak istemediğimiz bir bölüm olmamalı. Alan içi ve dışı tercihlere, ölü tercihlere çok dikkat etmeliyiz. Bunun için kayıpsız tercih yapabileceğiniz bölümlerin listelerini almak için mutlaka Rehberlik Servisimize başvurunuz.

Alaeddin Çulfaz
22 Temmuz 2005