ÖZEL DERS, ÖZEL DERSHANE
İnsanların daha çok öğrenme isteği, tarihin eski çağlarından beri, okul sistemi dışında, ücretle ders alma (özel ders) gereksinimini ortaya çıkarmıştır. Okul sistemi (örgün eğitim) geliştikten sonra da; daha çok öğrenme, daha iyi öğrenme isteği ile beraber, ücretle ders alma gereksinimi devam etmiştir. Günümüzde, organize olmuş özel dershane sistemi bu gereksinimi büyük oranda karşılamasına karşın, özellikle varlıklı aileler çocuklarına yine de özel ders aldırmaktadır. Önceleri yalnız zayıf olduğu dersten, yetiştirmeye veya bütünlemeye kaldığı dersten sınıf geçmeye yönelik olan özel ders olayı, bugün üst okulların giriş sınavlarına (Üniversite giriş, Anadolu Liseleri giriş) yetiştirme şeklinde de ortaya çıkmaktadır.
Genellikle özel ders, resmi veya özel öğretim kurumlarında görev yapan öğretim elemanları tarafından verilmektedir. Ancak herhangi bir eğitim kurumunda olmayan, eğitim sertifikası bulunmayan kişiler, hatta üniversite öğrencileri bile özel ders vermektedirler. Özel ders vermek için, ders yapılacak yerin önemi yoktur. Bu yer öğrencinin evi, öğreticinin evi veya herhangi bir büro olabiliyor. Özel ders alan öğrenci sayısı birden fazla da olabiliyor. Son zamanlarda 8-10 öğrencili gruplar halinde özel ders vermenin yaygınlaştığını gözlemekteyiz.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 42. maddesinde "Eğitim ve öğretim Atatürk İlke ve İnkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, devletin gözetim ve denetimi altında yürütülür. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz." hükmü vardır. 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Yasası ve yasada yapılan değişikliklere ve çeşitli yönetmeliklere göre, "Kurum Açma" ve "Öğretime Başlama" izni almayan hiçbir şahıs veya kuruluş ders veremez. Yani mevzuat kesin olarak özel ders vermeyi yasaklamaktadır. Ancak bu yasağa, hemen hiç uyulmadığını hepimiz bilmekteyiz. Hiçbir öğretim kurumunda görevli olmayanların da (eğitim sertifikaları olsa bile) özel ders vermelerini, mevzuat yasaklamaktadır. Resmi veya özel bir öğretim kurumunda görevli bulunanların (özel dershane öğretmenleri dahil) ise, özel ders vermesi görevleri gereği çok daha sakıncalıdır.
Genellikle özel ders yöntemi ile öğrenmenin, sınıf ve grup içindeki öğrenmeden daha kolay olduğu sanılmaktadır. Bu sanı, özel derste öğrenciye gösterilen özel ilginin öğrenmeyi kolaylaştırdığı görüşünden kaynaklanmaktadır. Sınıf veya grup içinde pasif kalan, dolayısıyla grup çalışmasından pek yararlanamayan bazı öğrenciler için özel ders belki yarar getirebilir. Ancak, vasat ve vasatın üstündeki öğrenciler için, özel dershanelerin bugün ulaştığı noktadan sonra, özel ders bir lüks olmaktadır. Özel ders ve özel dershanenin aşağıdaki tablodaki gibi bir karşılaştırılması yapılabilir.
| ÖZEL DERSHANE | ÖZEL DERS |
| Yasal bir statüde ve resmi denetim altındadır. | Yasal değildir ve tamamen denetim dışıdır. |
| Planlanmış, programlanmış ve denetim altında bir sistemle eğitim-öğretim gerçekleştirilir. | Belirli bir planı yoktur. Kişisel inisiyatife bağlıdır. |
| Sınıf ortamında, öğrenme için maksimum motivasyon gerçekleşmektedir. | Bir masa etrafında öğrenme motivasyonu daha az oluşur. |
| Grup içinde tartışma ortamı vardır. Diğer öğrencilerin soruları ile de öğrenme gerçekleşir. | Özel ders ortamında öğrenci genel olarak dinlemede kalır. |
| Dershane ortamında öğrenciler arası rekabet koşulları vardır. | Özel derste bu yoktur. |
| Dershanede öğrencilerin testlerde hızlı intikal sağlamaları gerçekleştirilir. | Özel derste öğretmen dersi ağır anlatır, öğrenci ağırlaşır. Testleri genellikle zamanında bitiremez. |
| Ders saat süresinin tamamı ders ile dolu geçmektedir. | Karşılıklı sohbetlerle dersin büyük bölümü aksar. |
| Konu testleri, sınavlar ve çeşitli materyallerle bilgi pekiştirilir. | Öğrenci toplu sınava giremediği gibi, karşılaştırma şansı da yoktur. |
| Öğretmenlerin formasyonu ve yeterlilikleri denetim altındadır. | Kimin tarafından verildiği açık değildir. Öğretmen yetersizliği kamufle edilebilir. |
| Standartlara uygun olan ortamlarda yapılmaktadır. | Genellikle büro, ev gibi öğretime uygun olmayan ortamlarda yapılmaktadır. |
| İstihdam yaratır, vergi ve sigorta kapsamındadır, devlete mali destek sağlar. | Kayıt dışıdır, tamamıyla kaçaktır. |
| Çok öğrencinin yararlanabileceği ekonomik bir ücretle hizmet vermektedir. | Çok yüksek ücretlerle, çok az kişiye hitap eder. |
Cemal TEMEL
ÖZ-DE-BİR Yönetim Kurulu 2. Başkanı
(Yazı ÖZ-DE-BİR dergisi Mart sayısından alınmıştır.)